MOXO dikkat testi

MOXO dikkat testi nedir?

MOXO, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun (DEHB) değerlendirilmesinde kullanılan bilgisayar tabanlı bir sürekli performans testidir. Sürekli performans testleri, kişinin belirli bir süre boyunca ekranda beliren uyaranlara dikkatini vermesini ve yalnızca hedef uyaranlara yanıt vermesini ister. Bu süreçte kişinin dikkatini ne kadar sürdürebildiği, ne kadar hızlı ve doğru yanıt verdiği, gereksiz yere tepki verip vermediği ölçülür.

MOXO'yu diğer sürekli performans testlerinden ayıran en önemli özellik, test sırasında görsel ve işitsel dikkat dağıtıcıların kullanılmasıdır. Ekranın kenarlarında beliren hareketli görüntüler ve kulaklıktan gelen sesler, günlük yaşamda karşılaşılan dikkat dağıtıcı ortamları taklit eder. Sınıfta arkadaşların konuşması, koridordan gelen sesler ya da pencereden görünen hareketler gibi. Bu özellik, testin günlük yaşamdaki dikkat güçlüklerini daha gerçekçi biçimde yansıtmasına yardımcı olur.

MOXO hangi alanları ölçer?

MOXO, dikkat ve davranış düzenlemesinin dört ayrı boyutunu değerlendirir. Bu ayrım, DEHB'nin her çocukta farklı biçimde ortaya çıktığı gerçeğiyle uyumludur.

1. Dikkat

Kişinin hedef uyaranlara doğru yanıt verme ve dikkatini test boyunca sürdürme becerisini ölçer. Hedef uyaranı kaçırmak, dikkat güçlüğünün bir göstergesi olabilir.

2. Zamanlama

Kişinin yanıtlarını doğru zamanda, ne çok erken ne de çok geç verebilme becerisini değerlendirir. Zamanlama güçlüğü, günlük yaşamda yönergeleri zamanında yerine getirememe, yavaş çalışma ya da işleri zamanında bitirememe biçiminde görülebilir.

3. Dürtüsellik

Kişinin yanıt vermemesi gereken uyaranlara tepki verip vermediğini ölçer. Dürtüsel yanıtlar, düşünmeden hareket etme, soruyu sonuna kadar dinlemeden yanıt verme ya da sırasını bekleyememe gibi davranışların test ortamındaki karşılığıdır.

4. Hiperaktivite

Kişinin test sırasında gereksiz ve amaçsız hareketlerini, örneğin tuşa tekrar tekrar basmasını değerlendirir. Bu boyut, motor huzursuzluk ve kendini kontrol etmekte güçlükle ilişkilidir.

Her boyut, kişinin kendi yaş grubundaki normlarla karşılaştırılır. Böylece çocuğun her alanda yaşıtlarına göre nerede durduğu görülebilir. Test raporunda ayrıca dikkat dağıtıcıların türüne göre, görsel mi işitsel mi yoksa her ikisinin birlikte mi daha çok etkilendiği de gösterilir.

Test nasıl uygulanır?

MOXO, sessiz bir odada, bilgisayar başında uygulanır. Çocuk kulaklık takar ve ekranda beliren görselleri izler. Test öncesinde ne yapması gerektiği basit bir dille anlatılır ve kısa bir deneme bölümü yapılır.

• Test, yaş grubuna göre yaklaşık on beş ile yirmi dakika sürer.
• Çocuktan, ekranda belirli bir hedef görsel belirdiğinde tuşa basması, diğer görsellerde ise basmaması istenir.
• Test boyunca farklı yoğunlukta görsel ve işitsel dikkat dağıtıcılar devreye girer.
• Testin sonunda sonuçlar bilgisayar tarafından hesaplanır ve uzman tarafından yorumlanır.

MOXO'nun çocuklar ve ergenler için farklı biçimleri bulunur; uygulanacak biçim kişinin yaşına göre seçilir. Test genellikle altı yaş ve üzerindeki çocuklarda uygulanır.

MOXO'nun DEHB değerlendirmesindeki yeri

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanısı, tek bir testle konulmaz. Tanı; ayrıntılı klinik görüşme, gelişim öyküsü, belirtilerin farklı ortamlardaki görünümü, ebeveyn ve öğretmen ölçekleri ve eşlik eden durumların değerlendirilmesi ile konur. MOXO ise bu sürece nesnel bir ölçüm ekleyerek klinik değerlendirmeyi destekler.

Muayenehanemizde MOXO'yu şu amaçlarla kullanıyoruz:

• Değerlendirmeyi desteklemek: Ebeveyn ve öğretmen gözlemlerinin farklılık gösterdiği ya da belirtilerin belirsiz olduğu durumlarda ek bir bilgi kaynağı olarak.
• Profil çıkarmak: Çocuğun hangi alanlarda daha çok zorlandığını, örneğin dikkat mi yoksa dürtüsellik mi, görmek ve tedavi planını buna göre şekillendirmek için.
• Dikkat dağıtıcıların etkisini görmek: Hangi tür dikkat dağıtıcının çocuğu daha çok etkilediğini belirleyerek sınıf ve ev düzenlemelerine yön vermek için.
• Tedaviyi izlemek: İlaç tedavisi ya da diğer müdahalelerin dikkat ve dürtü kontrolü üzerindeki etkisini nesnel olarak karşılaştırmak için.

Sonuçların yorumlanması

MOXO sonuçları, çocuğun her boyuttaki performansını yaşıtlarıyla karşılaştıran bir rapor biçiminde sunulur. Ancak bu rapor, tek başına "DEHB var" ya da "DEHB yok" anlamına gelmez. Test sonuçlarını yorumlarken şu noktaları göz önünde bulundururuz:

• Çocuğun test günündeki genel durumu: uykusuzluk, hastalık, kaygı ya da motivasyon düşüklüğü sonuçları etkileyebilir.
• Testin yapay bir ortamda yapıldığı ve günlük yaşamın tüm karmaşıklığını yansıtamayacağı.
• Kaygı, depresyon, öğrenme güçlüğü ya da uyku bozukluğu gibi durumların da dikkat performansını etkileyebileceği.
• Bazı DEHB'li çocukların yeni ve ilgi çekici bir test ortamında beklenenden daha iyi performans gösterebileceği.

Bu nedenle MOXO sonuçlarını her zaman çocuğun bütün klinik tablosuyla birlikte değerlendirir ve aileyle ayrıntılı olarak paylaşırız.

Teste hazırlık

• Çocuğunuzun test öncesindeki gece iyi uyumasına özen gösterin.
• Test günü kahvaltısını yapmış olarak gelmesini sağlayın.
• Çocuğunuz düzenli olarak bir ilaç kullanıyorsa, testten önce ilacın verilip verilmeyeceğini mutlaka bizimle konuşun. Tedavinin etkisini ölçmek ile ilaçsız durumu görmek farklı amaçlardır.
• Gözlük kullanıyorsa yanınızda getirin.
• Çocuğunuza testin bir sınav olmadığını, bir tür bilgisayar oyunu gibi olduğunu anlatabilirsiniz.

MOXO raporunda neler yer alır?

Test tamamlandığında ortaya çıkan rapor, dört temel boyutta çocuğun performansını yaş grubunun ortalamasıyla karşılaştıran grafikler ve puanlar içerir. Raporda ayrıca testin farklı bölümlerinde, yani dikkat dağıtıcıların olmadığı, yalnızca görsel, yalnızca işitsel ve her ikisinin birlikte kullanıldığı bölümlerde performansın nasıl değiştiği gösterilir. Örneğin bir çocuğun sessiz ortamda başarılı olduğu ancak işitsel dikkat dağıtıcılar devreye girdiğinde performansının belirgin biçimde düştüğü görülebilir. Bu bilgi, çocuğun ders çalışma ortamının düzenlenmesi için doğrudan yol gösterir.

Ev ve okul için pratik çıkarımlar

MOXO sonuçları yalnızca tanı sürecine değil, günlük yaşama yönelik önerilere de katkı sağlar. Zamanlama güçlüğü belirgin olan bir çocuk için görevlerin sürelerle bölünmesi ve görsel zamanlayıcıların kullanılması yararlı olabilir. Dürtüsellik puanı yüksek olan bir çocukta, yanıt vermeden önce kısa bir duraklama alışkanlığı kazandırmaya yönelik çalışmalar öne çıkar. Görsel dikkat dağıtıcılardan çok etkilenen bir çocuğun sınıfta pencereden ve kapıdan uzak, öğretmene yakın oturması önerilebilir. Bu öneriler, ailenin onayıyla öğretmenlerle de paylaşılabilir.

Sık sorulan sorular